Όχι άλλη "ψυχική υγεία", αρρωστήσαμε

Zούμε μια «επιδημία ψυχικής υγείας».

Τα τελευταία χρόνια ζούμε μια «επιδημία ψυχικής υγείας». Λέγοντας τα πράγματα με το όνομά τους  αναφερόμαστε στο ηφαίστειο διαταραχών, νευρώσεων και ασθενειών που κατακαίει τις κοινωνίες ως αποτέλεσμα του εκτροχιασμένου νεοφιλελεύθερου μοντέλου που έχουν υιοθετήσει οι δυτικές κυρίως κοινωνίες. Ο καπιταλισμός όπως έχει εξελιχθεί, αποχαλινωμένος και καταστροφικός, με μοναδικές αιχμές το κέρδος και τον αναίσθητο ατομισμό και σύνθημα «πλουτίστε με οποιοδήποτε τρόπο κι όποιον πάρει ο χάρος» όχι μόνο δεν αποτελεί πλέον μια βιώσιμη πραγματικότητα αλλά έχει γίνει μια ανεξάντλητη πηγή αρρώστιας. Το άγχος που τείνει να γίνει συνώνυμο της ανθρώπινης κατάστασης, η μοναξιά, η αυξανόμενη δυσκολία να κάνουμε σχέσεις και η κατάθλιψη δεν είναι ατομικές υποθέσεις όπως θέλει να πιστεύουμε η εξουσία  ιδιωτικοποιώντας τις παρενέργειες που δημιουργεί, αλλά συνέπειες πολιτικών, πολιτισμικών και οικονομικών επιλογών.

Αυτό το σύστημα που μας αρρωσταίνει θέλει και να μας θεραπεύσει- ένα παράδοξο που δεν είναι παράδοξο αφού δημιουργώντας συνεχώς καινούργιες διαταραχές και κάνοντας κέντρο του ενδιαφέροντός μας τη σωματική και ψυχική υγεία παραβλέπουμε τη φτώχεια, τον πόλεμο, τις ανισότητες, το βιοτικό και κοινωνικό μας επίπεδο, τις σχέσεις μας με τους άλλους. Κανένας δεν γλιτώνει από τις διαταραχές και τις ταμπέλες ψυχικής υγείας που πολλαπλασιάζονται και συνεχώς διευρύνονται.   Το  DSM (το Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας που χρησιμοποιείται ως εργαλείο ταξινόμησης και διάγνωσης ) στην πρώτη του έκδοση το 1952 περιείχε 128 διαφορετικές διαταραχές που έγιναν 192 στην έκδοση του 1968, έφτασαν τις 228 το 1980, τις 253 το 1987, ανέβηκαν στις 383 το 1994 και απογειώθηκαν στις 541 το 2013. Το DSM ( Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders) που  θεωρείται η Βίβλος της ψυχιατρικής  εφευρίσκει και καταχωρεί  διαρκώς καινούργιες διαταραχές και σύνδρομα δημιουργεί μια θεραπευτική βιομηχανία και διαμορφώνει  τον τρόπο που οι άνθρωποι βλέπουμε τον εαυτό μας και τις εμπειρίες μας. Ζούμε την ψυχολογικοποίηση της καθημερινής ζωής. Κάθε τόσο οι διαγνωστικές κατηγορίες  αυξάνονται για να συμπεριλάβουν και να ταξινομήσουν ένα αυξανόμενο φάσμα «δυσλειτουργικών» ανθρώπινων συμπεριφορών ώστε στο τέλος να μην είναι κανείς υγιής.  

Μιλάμε συνεχώς και παντού- τα κοινωνικά δίκτυα και τα μίντια πρωτοστατούν-  για τραύματα, διαταραχές, άγχος,  κακοποίηση, κατάθλιψη.  Φοβισμένοι δεν μπορούμε  να αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις της ζωής. Παντού και πάντα η ψυχική υγεία είναι παρούσα σαν μπαμπούλας και μας απειλεί. Κινδυνεύουμε. Από τους άλλους και από τον εαυτό μας.

Αυτή την περίοδο στα κοινωνικά δίκτυα  την τιμητική του έχει ο Ναρκισσισμός και οι παρενέργειές του. Όποια πέτρα κι αν σηκώσεις είναι από κάτω:

«4 σίγουρα σημάδια πως είναι νάρκισσος»

«Ναρκισσιστική Διαταραχή: Όταν ο έρωτας γίνεται παιχνίδι»

«Ναρκισσισμός: Κατανόηση & στρατηγικές διαχείρισης»

«Αυτά τα δύο στοιχεία δείχνουν αν βρίσκεσαι σε ναρκισσιστική σχέση, ή αν είσαι ο ίδιος νάρκισσος»

«Γονείς με ναρκισσιστική διαταραχή: 6 τοξικές συμπεριφορές τους με συνέπειες στα παιδιά»

Είναι γραμμένα με τέτοιο τρόπο που οι περισσότεροι είμαστε εν δυνάμει νάρκισσοι, ή αντιμετωπίζουμε επιθέσεις από νάρκισσος   αγνοώντας  τον υγιή ναρκισσισμό που εκφράζει τη λειτουργική αίσθηση του εαυτού,  το υγιές αίσθημα υπερηφάνειας για τον εαυτό μας και τα επιτεύγματά μας σε αντίθεση με τον  παθολογικό ναρκισσισμό που μετατρέπει τα αισθήματα  κατωτερότητας σε νοσηρή  ανωτερότητα και  παντοδυναμία.

Το ανησυχητικό,  αν όχι τρομακτικό είναι ότι έχουμε δημιουργήσει στα παιδιά και τους εφήβους ένα κοινωνικό και πολιτιστικό  περιβάλλον που γεννάει άγχος και κατάθλιψη και κάθε  αντίδραση και συμπεριφορά τους θεωρείται προβληματική ακόμα κι αν δεν είναι.  «Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι το να είναι κανείς έφηβος  του ύστερου καπιταλισμού θα  πρέπει να θεωρείται πλέον ένα αυτόνομο είδος ασθένειας» έγραφε ήδη από το 2009  ο Μαρκ Φίσερ,  Άγγλος  πολιτικός και πολιτιστικός θεωρητικός, φιλόσοφος.

Είναι η παιδική και εφηβική ηλικία ψυχικές ασθένειες; «Σε επικίνδυνη φάση η ψυχική υγεία των νέων»  συμπεραίνει μια τετραετής έρευνα του Lancet (https://tinyurl.com/5n8rv3km ). «Οι ψυχικές ασθένειες, γράφουν οι συντάκτες, έχουν ηλικία αιχμής για την εμφάνισή τους τα 15 έτη, ενώ το 63-75% των εκδηλώσεων παρουσιάζεται στην ηλικία των 25».  Οι στατιστικές του NHS, του Εθνικού Συστήματος Υγείας της Βρετανίας  (https://tinyurl.com/486d9hmh ) δείχνουν με στοιχεία του 2023 ότι το 20,3% των παιδιών και των νέων-ένας στους πέντε-έχει κάποια ψυχική διαταραχή, ποσοστό που διπλασιάστηκε μέσα σε έξι χρόνια  από την προηγούμενη έρευνα το 2017.

Μερικοί άνθρωποι ναι, αντιμετωπίζουν τρομερά προβλήματα ψυχικής υγείας, αλλά όχι σχεδόν όλοι μας όπως αρχίζουμε να πιστεύουμε. Κάπου διάβασα τη δήλωση ενός γιατρού σχετική με το θέμα: «Η άποψή μου, ως επαγγελματίας ψυχικής υγείας, είναι ότι οι άνθρωποι γνωρίζουν τόσα πολλά για την ψυχική υγεία και ελάχιστα για όλα τα άλλα γεγονός καθόλου καλό για την ψυχική τους υγεία». Φυσικά και χρειάζεται να  «γνωρίζουμε» ότι κάποιοι φίλοι, γείτονες και συνάδελφοί μας περνάνε δύσκολα συναισθηματικά αλλά τι κάνουμε για τα περίπου  2,5 εκατομμύρια άτομα στη χώρα μας που έχουν κάποιο πρόβλημα ψυχικής υγείας, σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου Υγείας;  Τι κάνουμε για τους 1 στους 4 πολίτες στην Ελλάδα  με ψυχική διαταραχή (https://tinyurl.com/296znuh7 ) εκτός από το να κρούουμε τον κώδωνα του κινδύνου με έρευνες και στατιστικές; Δεν είναι προσβλητικό και αναίσθητο και υποκριτικό  να καθιερώνουμε «ημέρες ψυχικής υγείας» και «ευαισθητοποίησης»  ενώ το σπίτι μας καίγεται;

Ο βομβαρδισμός μας με «ευαισθητοποίηση» που λίγο πολύ παρουσιάζει τη ζωή ως ένα εκκρεμές μεταξύ τρόμου και ανημπόριας δεν βοηθάει. Αντίθετα μας εξασθενεί. Η αντοχή που κάποτε βοηθούσε τις κοινωνίες να αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες της ζωής, τις καταστροφές, τις αντιξοότητες και τις κρίσεις  έχει εξοβελιστεί από το σύγχρονο αξιακό ρεπερτόριο. Είμαστε έτοιμοι να σπάσουμε με το  παραμικρό δυνάμωμα του αέρα. Η εμμονική φλυαρία για τα πληγωμένα, καταπιεσμένα, ανέκφραστα  συναισθήματα δεν κάνει τους ανθρώπους  πιο χαρούμενους. Ένα πρόβλημα που ανακυκλώνεται είναι ένα πρόβλημα που διαιωνίζεται.

Οι σημερινοί νέοι είναι ίσως η πιο αγχωμένη γενιά που έχει γνωρίσει ο άνθρωπος επειδή εκτίθενται σε ασταμάτητες προειδοποιήσεις για το πόσο απαίσια είναι η ζωή των ενηλίκων-πόσο τρομακτική είναι η  ζωή που πρόκειται να ζήσουν ως ενήλικοι. Φυσικά και υπάρχουν απαίσια κομμάτια στη ζωή, όμως όπως είπε ο Όσκαρ Ουάιλντ «η ζωή δεν είναι περίπλοκη. Εμείς είμαστε περίπλοκοι. Η ζωή είναι απλή και το απλό είναι και σωστό». Είναι λυπηρό να βλέπεις τα αγόρια και τα κορίτσια στην εφηβεία και τη νεότητά τους να αντιμετωπίζουν με φόβο και καχυποψία τον κόσμο και να διστάζουν να αρπάξουν τη χαρά και το ρίσκο επειδή έτσι περιορίζουτις πιθανότητες να πληγωθούν, να νιώσουν άσχημα, να αποτύχουν, να προδοθούν. Πάνω από όλα η ασφάλεια. «Αυτά τα παιδιά δεν είναι πιο σοφά. Ίσως απλά να φοβούνται τα πάντα». Και σε αυτό φταίμε οι μεγάλοι.