Δεν καταλαβαίνω τίποτα πια

Οι σχέσεις έχουν πάψει να μας αφορούν

Δεν είναι τώρα. Είναι τα τελευταία χρόνια. Δεν καταλαβαίνω τι συμβαίνει. Ο κόσμος δεν αλλάζει. Έχει αλλάξει. Γύρω μου και μέσα μου. Ό,τι πίστεψα, αγάπησα και ήξερα δεν ισχύει. Σε κάθε εποχή που άλλαζε ήμουν παρόν, προσαρμοζόμουν, υπερασπιζόμουν το μπροστά και δεν ένιωθα καμία νοσταλγία γ΄αυτό που άφηνα πίσω. Τώρα δεν υπάρχει τίποτα μπροστά πάρα μόνο μια καινούργια κατεδάφιση. Τέλος των ψευδαισθήσεων, τέλος των σχέσεων, τέλος του έρωτα, τέλος του ανθρώπου, τέλος σε όλα. Με ενοχλεί που αυτή τη φορά δεν ονειρεύομαι ένα ξέφωτο. Ποτέ δεν μ’ άρεσε το  «τότε που τα πράγματα ήταν ωραία»- φτηνή νοσταλγία. Κάθε εποχή και κρίση, κάθε δεκαετία κι ένα αγκάθι αλλά κάτι υπήρχε για να πιαστείς, κάτι μού έδινε φόρα για να προσπαθήσω. Με ένοιαζαν οι άνθρωποι. Τους ένοιαζα κι εγώ. «Υπάρχω θα πει σχετίζομαι με άλλους ανθρώπους» λέει κάπου ο Μισέλ Ουελμπέκ. Τώρα οι σχέσεις αδύναμες, τρεμοσβήνουν ασθενικές από τη θύελλα που έχει σηκωθεί.

Αναζητάμε λύσεις σε προϊόντα. Κρύβουμε τις ανάγκες μας. Φανταζόμαστε ότι ζούμε ελεύθεροι σε ανελεύθερες κοινωνίες, κυκλοφορούμε απογοητευμένοι, δυσαρεστημένοι, μόνοι, εξαντλημένοι. Ο πόλεμος, η φτώχεια, οι ψυχολογικές διαταραχές παρουσιάζονται ως αναπόσπαστο κομμάτι της πραγματικότητας, σαν φυσικά φαινόμενα που ήταν από πάντα και θα συνεχίζουν να είναι για πάντα. Κάθε προσπάθεια να τελειώσουν θεωρείται απλοϊκή και αφελής και οι  κυβερνήσεις που εκλέγουμε αντί να ελαφραίνουν αυξάνουν τη δυστυχία των πολιτών.

Και συνεχώς η διαλυτική αίσθηση ότι κάτι λείπει. Οι νέοι κυνηγάνε ό,τι τους δείξαμε να κυνηγάνε: το κέρδος, την απόλαυση, την ευκολία, τη φήμη, τη διασκέδαση. Τίποτα άλλο δεν έχει σημασία από το κυνήγι της απόλαυσης. Όλα τα άλλα είναι βαρετά,      ξεπερασμένα, αδιάφορα, περιττά: η τέχνη, το διάβασμα, η φιλία, τα αισθήματα, οι σχέσεις, η δημιουργία, η αναζήτηση, οι ερωτήσεις, το νόημα- όλα είναι χάσιμο χρόνου. Φόβος και κυνισμός. Παγιδευμένοι στον εαυτό μας. Δεν ξέρουμε πια τι θέλουμε σε ένα πολιτισμό ατομισμού που ολοένα ξεμωραίνεται.

Η καινούργια πραγματικότητα είναι τόσο σαρωτική που αναρωτιέμαι αν ερωτεύτηκα ποτέ με πάθος, αν παρασύρθηκα σε μια ερωτική ιστορία που ξεκίνησε σαν το πρώτο φως της μέρας και κατέληξε σε δάκρια και πόνο, αν πίστεψα ποτέ ότι ναι, ο κόσμος μπορεί να γίνει καλύτερος, αν έζησα μεγάλες φιλίες, αν πίστεψα σε ομάδες και κοινούς στόχους, αν δούλεψα με όλο το σώμα και την ψυχή μου για κάτι που μου έδινε χαρά και ικανοποίηση, αν μέθυσα, αν τρελάθηκα, αν ονειρεύτηκα, αν ο κόσμος όχι και τόσο παλιά ήταν αλλιώς.

Η διάλυση των σχέσεων συνδέεται με την κατάθλιψη, το άγχος, τη μοναξιά, τις αρνητικές σωματικές και συναισθηματικές αντιδράσεις, τα ατυχήματα. Ο Φρόιντ με εξαιρετική διαύγεια είπε: «αν δεν αγαπάς αρρωσταίνεις». Ένα στα έξι φάρμακα που παίρνουν άτομα ηλικίας 45- 59 χρόνων είναι  ηρεμιστικό, αγχολυτικό, υπνωτικό. Στην ηλικιακή ομάδα, 30-44 χρόνων,  στο 2021 διατέθηκαν 16,2 εκατομμύρια συσκευασίες φαρμάκων για διάφορες ψυχικές ασθένειες και διαταραχές, έναντι οκτώ εκατομμυρίων που είχαν δοθεί το 2015, ενώ  στις ηλικίες 15-29 χρόνων μέσα στην εξαετία 2015-2021 η κατανάλωση ψυχοτρόπων φαρμάκων διπλασιάστηκε (από 6,2 εκατ. κουτιά το 2015 φτάσαμε στα 12 εκατ. το 2021), ενώ των αντικαταθλιπτικών υπερτετραπλασιάστηκε. «Η τρέχουσα φιλοσοφία μας για την ψυχική υγεία τονίζει την ιδέα ότι οι άνθρωποι πρέπει να είναι ευτυχισμένοι κι ότι η δυστυχία είναι ένα σύμπτωμα κακής προσαρμογής. Αυτό το σύστημα αξιών ευθύνεται για το γεγονός ότι το βάρος της αναπόφευκτης δυστυχίας αυξάνεται από τη δυστυχία τού να είσαι δυστυχισμένος» διαπίστωσε ο Βίκτωρ Ε. Φρανκλ, Στο Νόημα της Ζωής.

Η κατάθλιψη πλήττει ολοένα και μικρότερες ηλικίες. Ο αριθμός των μαθητών που πάσχουν από κάποια παραλλαγή δυσλεξίας είναι αδιανόητος. «Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι να το είναι κανείς έφηβος (στη Βρετανία του ύστερου καπιταλισμού) θα πρέπει να θεωρείται πλέον ένα αυτόνομο είδος ασθένειας» γράφει ο Μαρκ Φίσερ στον Καπιταλιστικό Ρεαλισμό.

Εφαρμογές γνωριμιών όπως το Tinder μετατρέπουν τους ανθρώπους σε καταναλωτές συναισθημάτων και σεξ. Ακόμα περισσότερο όλοι γινόμαστε προϊόν που μας επιλέγουν ή μας απορρίπτουν.  «Οι σύγχρονες σχέσεις αρχίζουν με σεξ και στη συνέχεια καλούνται να αντιμετωπίσουν το αγχωτικό έργο της δημιουργίας συναισθημάτων» λέει η Ίβα Ιλούζ στο Τέλος του Έρωτα. Δύο άνθρωποι γνωρίζονται πηγαίνουν στο σπίτι ο ένας του άλλου, κάνουν σεξ δεν ξαναβλέπονται, δεν θυμούνται καν το όνομα ο ένας του άλλου κι ύστερα βγαίνουν συναντούν ένα άλλο, μια άλλη. «Ο κόσμος μας είναι φτιαγμένος από αποσυνδέσεις».

Ενώ ο κόσμος αλλάζει ραγδαία και η Δύση αγωνίζεται για μια ανθρωπότητα απαλλαγμένη από σεξισμό,  ομοφοβία, πατριαρχία και  φυλετικές διακρίσεις που θα βασίζεται στην κοινωνική δικαιοσύνη γιατί νιώθω και σκέφτομαι ότι πηγαίνουμε προς τα πίσω; Γιατί μένω με την αίσθηση ότι ο άνθρωπος χάνει κάτι από την ανθρωπινότητά του; Γιατί «αυτό που λείπει» και δεν ξέρουμε τι είναι κάθε μέρα γίνεται και μεγαλύτερο; Ζούμε σε ένα σύστημα που αποθεώνει το χρήμα και την ομορφιά που σε κάνει ποθητό/ή. Αντίδοτο στην αναταραχή και τη διάλυση; Η καλοσύνη.  

Αναφορές

-Ο Μισέλ Ουελμπέκ  είναι Γάλλος μυθιστοριογράφος, δοκιμιογράφος, ποιητής και κινηματογραφιστής.

-Ο Ρίτσαρντ Σένετ είναι ένας από τους πλέον καινοτόμους στοχαστές-κοινωνιολόγους της εποχής μας. Για  πολλά χρόνια μοίραζε το χρόνο του ανάμεσα στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης και στο London School of Economics, ενώ για μεγάλα διαστήματα έχει διδάξει στο ΜΙΤ και στο Κέμπριτζ.

-Η Εύα Ιλλούζ είναι καθηγήτρια Κοινωνιολογίας στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ και στη Σχολή Προηγμένων Σπουδών στις Κοινωνικές Επιστήμες στο Παρίσι. Ήταν η πρώτη γυναίκα πρόεδρος της Bezalel Academy of Art and Design.

-Ο Βίκτορ Έμιλ Φρανκλ (1905-97) ήταν Αυστριακός νευρολόγος, ψυχίατρος, φιλόσοφος, συγγραφέας και επιζών του Ολοκαυτώματος. Ήταν ο ιδρυτής της λογοθεραπείας, μιας σχολής ψυχοθεραπείας, που περιγράφει την αναζήτηση του νοήματος μιας ζωής ως την κεντρική ανθρώπινη κινητήρια δύναμη.

-«Χαρακτηριστικά της ελληνικής εξωνοσοκομειακής συνταγογράφησης 2015-2021», μελέτη που εκπόνησαν ο καθηγητής Οικονομικών της Υγείας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, Νίκος Πολύζος και ο λέκτορας στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, PhD ΔΠΘ, Γιώργος Μαυριδόγλου, και παρουσιάστηκε στο Πανελλήνιο Συνέδριο Ασθενών.

(Η φωτογραφία είναι του Γάλλου Willy Ronis (1910-2009). Το πιο γνωστό του έργο δείχνει τη ζωή στο μεταπολεμικό Παρίσι και την Προβηγκία).