Τα παιδιά δεν είναι εύθραυστα

Η αφόρητη πίεση να είμαστε αδύναμοι

Επί τρεις δεκαετίες μίντια, διασημότητες, συγγραφείς, ιδρύματα, οργανώσεις, φεμινίστριες, έρευνες, και κάθε είδους «προοδευτικοί» προσπαθούν να μας πείσουν ότι η «συναισθηματική ευαισθητοποίηση» είναι μια υψηλή αξία που πρέπει  να υιοθετήσουμε. Ευτυχώς εξίσου πολλοί, ίσως και περισσότεροι θεωρούν ότι τέτοιες ιδέες είναι εκτός πραγματικότητας ή το λιγότερο άχρηστες. Η «συναισθηματική ευαισθητοποίηση» δεν βοηθάει στην καθημερινή δουλειά, στον καθημερινό αγώνα επιβίωσης, στις καθημερινές σχέσεις. Κι εδώ αρχίζουν οι κατηγορίες:  όσοι δεν αποδέχονται τη συναισθηματική σούπα είναι τοξικοί, είναι άνθρωποι των σπηλαίων, υπερασπίζονται το απεχθές πρόσωπο της πατριαρχίας, είναι τιποτένιοι, ή ακόμα χειρότερα είναι εκτός μόδας κι εποχής. 

Όχι και τόσο ξαφνικά όλα τα προβλήματα της ζωής έχουν επαναπροσδιοριστεί ως ζητήματα ψυχικής υγείας. Αυτή η τάση της κοινωνίας έχει ιδιαίτερα καταστροφική επίδραση στα παιδιά που έχουν γίνει τα πειραματόζωα της σαδιστικής προστασίας των μεγάλων. Ήδη από τη δεκαετία του 1970 άρχισε να αναπτύσσεται η θεωρία ότι τα παιδιά είναι ευάλωτα σε συναισθηματικές βλάβες. Πριν, ξέραμε ότι τα παιδιά γινόντουσαν δυνατά και ανθεκτικά μετά από μία συναισθηματικά δύσκολη εμπειρία. Στα τέλη όμως του 20ου αιώνα άρχισαν τα πάντα να ιατρικοποιούνται: τα παιδιά αντιμετωπίζονται ως γυάλινες κούκλες που μια δυνατή ανάσα μπορεί να κάνει χίλια κομμάτια.

Η τάση να ερμηνεύονται όλα τα προβλήματα, οι φόβοι και οι δυσκολίες των παιδιών μέσα από το πρίσμα της ψυχικής υγείας έγινε Δόγμα και ακόμα χειρότερα μια παιδοφάγος  έρημος που κάθε παιδί πρέπει να διασχίσει φορώντας πανοπλία  στερώντας του  τους χυμούς, τη δύναμή του και τις δυνατότητες  που μπορεί να καλλιεργήσει.

Κάθε έρευνα για τα παιδιά μοιάζει πιο τρομακτική από την προηγούμενη. Τα ανασφαλή και μπερδεμένα παιδιά κινδυνεύουν να πάθουν κατάθλιψη ή να τραυματιστούν ανεπανόρθωτα. Ενεργητικά ή άτακτα παιδιά θεωρείται ότι  υποφέρουν από το Σύνδρομο Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητα. Παιδιά που δυσκολεύουν τους δασκάλους ή αντιμιλάνε στους μεγάλους χαρακτηρίζονται ως θύματα Εναντιωματικής Προκλητικής Διαταραχής. Κάθε φυσιολογική παιδική αντίδραση αποτελεί μια διαταραχή που χρειάζεται φάρμακα, θεραπεία, σοβαρή αντιμετώπιση όταν το μόνο που χρειάζονται τα παιδιά είναι ό,τι χρειαζόντουσαν όλες τις προηγουμενες δεκαετίες: ασφάλεια, όρια, εμπιστοσύνη και αγάπη. Αντί να παθαίνουμε εμμονές με την τάχα ευθραυστότητα των παιδιών χρειάζεται να τους καλλιεργήσουμε την αντοχή και να τα ενθαρρύνουμε να αναπτύξουν ανεξαρτησία  και  αυτονομία.

Οτιδήποτε πριν χρόνια θεωρείτο φυσιολογική αντίδραση σταδιακά έχει γίνει προβληματικό. Η δυσφορία, το άγχος, η ντροπή, η θλίψη, το πένθος, η χαμηλή αυτοεκτίμηση και ο φόβος μεταξύ άλλων μετατράπηκαν σε διαταραχές που χρειάζονται ίαση και φάρμακα. «Για να μπορέσουν να πουλήσουν οι φαρμακοβιομηχανίες πρέπει τα γενικά ανθρώπινα προβλήματα να επαναδιατυπωθούν ως νόσοι που μπορούν να γίνουν αντικείμενο φαρμακευτικής θεραπείας». Έτσι δεν είναι παράδοξο ότι το DSM ( πρόκειται για το Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας που χρησιμοποιείται ως εργαλείο ταξινόμησης και διάγνωσης ) στην πρώτη του έκδοση το 1952 περιείχε 128 διαφορετικές διαταραχές, που έγιναν 192 στην έκδοση του 1968, έφτασαν τις 228 το 1980, τις 253 το 1987, ανέβηκαν στις 383 το 1994 και απογειώθηκαν στις 541 το 2013.

Επίσης στη σύγκρουση των γενιών έχει συντελεστεί μια ανατροπή. Στο παρελθόν θεωρούσαμε φυσικό οι νέοι να θέλουν περισσότερη διασκέδαση και ελευθερία από τους γονείς τους. Σήμερα οι νέοι θέλουν όλο και λιγότερα: λιγότερη διασκέδαση, λιγότερα ταξίδια, λιγότερο σεξ. Μιλάνε συνεχώς για σεξ, παίζουν στα δάκτυλα την πορνογραφία αλλά αδυνατούν να σχετιστούν με άλλους ανθρώπους, τρομοκρατούνται στην ιδέα της δέσμευσης. Και το ανησυχητικό: αποφεύγουν τις νέες ιδέες, ταράζονται στη διαφορετική άποψη, θεωρούν τραυματικό οτιδήποτε  δεν συνάδει με την περιορισμένη οπτική τους. Αυτή η αντιστροφή των ρόλων στους οποίους οι μεγάλοι είναι πιο ανοιχτοί από τους νέους είναι τρομακτική, αφύσικη, δηλητηριώδης.

Προσβάλλονται με οτιδήποτε, νιώθουν αδύναμοι να αντιμετωπίσουν οποιαδήποτε αντιξοότητα,  επιθυμούν να ζουν συνεχώς σε μια φούσκα, θεωρούν υπέρτατη αξία την ασφάλεια, σε κάθε δυσκολία βρίσκουν κι ένα άλυτο πρόβλημα και με δύο κουβέντες δυσκολεύονται να ζήσουν σε μια πραγματικότητα που έχει και αστάθεια και ήττες και προκλήσεις και αντίθετες απόψεις και επιθετικότητα.

Πώς έγιναν τόσο άτολμες και δειλές οι σύγχρονες γενιές; Από την πνιγηρή υπερ- προστατευτικότητα  των γονιών και τον διαρκή έπαινο. Κάθε μουτζούρα ενός παιδιού θεωρείται έργο τέχνης, ένας εκκολαπτόμενος πεντάχρονος Πικάσο,   κάθε νάζι περιέχει ένα ηθοποιό-σταρ, κάθε σκρόλινγκ ενός παιδιού στο διαδίκτυο προαναγγέλλει τον επόμενο Μπιλ Γκέιτς.   Όταν ένα παιδί δεν ακούει ποτέ ένα όχι από τους γονείς του και κάθε παρατήρηση του δασκάλου στο παιδί γίνεται  αιτία μήνυσης και εκφοβισμού του  εκ μέρους των γονιών τότε τα παιδιά δεν μπορούν να πάνε μακριά. Δεν θα δημιουργήσουν τίποτα που να αξίζει.  Αντίθετα, αυτά τα παιδιά θα γίνουν οι ενήλικες που θα βομβαρδίζουν με ΌΧΙ όσους αξίζουν. 

Στην εποχή της ευθραυστότητας, η καλλιέργεια της ευαλωτότητας έχει γίνει ο κύριος στόχος σχεδόν κάθε σημαντικού ιδρύματος. Τα σχολεία, τα πανεπιστήμια, ακόμη και οι χώροι εργασίας προσπαθούν να επιβάλλουν  την ιδέα ότι είμαστε αδύναμοι, ότι  κινδυνεύουμε να νοσήσουμε ψυχικά, ακόμη και από τη διαταραχή μετατραυματικού στρες, ότι χρειαζόμαστε εντατική καθοδήγηση και διαρκή επιβεβαίωση από τους άλλους. Η ανεξέλεγκτη χρήση του «τραύματος» για να περιγράψει τα πάντα, από την προσβολή στο Twitter μέχρι τον απότομο τρόπο του συμπρωταγωνιστή μιας ηθοποιού  σε μια σειρά περιγράφει εύγλωττα   πόσο πολύ έχουν θολώσει το μυαλό και την ηθική μας οι αυταπάτες της καταναλωτικής άνεσης και του ακραίου ατομικισμού: κάποτε από μετατραυματικό στρες υπέφεραν  όσοι γύριζαν από πολέμους, όσοι  είχαν τραυματιστεί ή κινδύνευσαν να πεθάνουν, όσοι σώθηκαν από μια φυσική καταστροφή, μια επίθεση, όσοι υπέστησαν σωματική ή σεξουαλική κακοποίηση. Τώρα μάς λένε ότι ενεργοποιείται όταν κάποιος αναφέρεται σε εσάς ως «αυτός» ενώ θεωρείτε ότι είστε «αυτή». Κάποτε χρειαζόταν ένας πόλεμος για να μας βλάψει, σήμερα αρκούν μερικές λέξεις.

Πολλές γυναίκες δίπλα στους άντρες εκτιμάνε την αυτοδιάθεση και αδιαφορούν για τις κοινωνικές νόρμες και για τους πατεράδες που προδιαγράφουν τη  μοίρα τους αντί για τις ίδιες. Αυτή η τάση ονομάζεται από κάποιους  «αρσενική τοξικότητα». Κάποιες αξίες όμως που επιμένουν μέσα στους αιώνες- αντοχή, θάρρος, εμπιστοσύνη, αλληλεγγύη, δύναμη- δεν είναι τοξικές και αντρικές αλλά πανανθρώπινες αξίες.  Η κουλτούρα της ευθραυστότητας μπορεί να είναι αβανταδόρικη και δημοφιλής σε ένα κομμάτι της διανοούμενης «προοδευτικής» μεσαίας τάξης αλλά  είναι απωθητική σε πολλούς. Μπορεί να είναι χρήσιμη για τις νέες ελίτ που θέλουν να διαφημίσουν τα τραύματά τους και τις αδυναμίες τους  για να κερδίζουν τις παρτίδες στον κόσμο των εντυπώσεων αλλά η θυματοποίηση δεν μπορεί να παίξει κανένα θετικό ρόλο στις κοινωνίες. Όποιος έχει δύο ζωντανά εγκεφαλικά κύτταρα αντιστέκεται σε αυτήν είτε είναι άντρας είτε γυναίκα.

*Η φωτογράφος Iwona Podlasińska απαθανατίζει τη μαγεία της παιδικής ηλικίας μέσα από πορτρέτα των μικρών γιων της.